Đăng ký kiểu dáng công nghiệp tại MazLaw: Quy trình và những vấn đề cần lưu ý

1. Kiểu dáng công nghiệp là gì?

Kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của sản phẩm hoặc bộ phận để lắp ráp thành sản phẩm phức hợp, được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp của những yếu tố này và có thể nhìn thấy trong quá trình khai thác công dụng của sản phẩm hoặc sản phẩm phức hợp.

Sản phẩm có thể là đồ vật, dụng cụ, thiết bị, phương tiện hoặc những sản phẩm được sản xuất bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp. Trong một số trường hợp, bộ phận có khả năng lưu thông độc lập và có thể tháo rời khỏi sản phẩm phức hợp cũng có thể là đối tượng xem xét bảo hộ.

Điểm quan trọng của kiểu dáng công nghiệp nằm ở hình thức thể hiện bên ngoài chứ không phải chức năng kỹ thuật của sản phẩm. Vì vậy, cùng một sản phẩm có thể đồng thời liên quan đến nhiều đối tượng sở hữu trí tuệ khác nhau.

Ví dụ, một thiết bị mới có thể có giải pháp kỹ thuật được xem xét dưới góc độ sáng chế, hình dáng bên ngoài được đăng ký kiểu dáng công nghiệp và tên sản phẩm được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu. Việc xác định đúng từng đối tượng giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược bảo hộ phù hợp.

2. Những đối tượng có thể được đăng ký kiểu dáng công nghiệp

Trong thực tế, kiểu dáng công nghiệp có thể xuất hiện trong rất nhiều nhóm sản phẩm. Một số trường hợp thường gặp gồm:

• Bao bì, chai, lọ, hộp và vật chứa;
• Thiết bị điện, điện tử và thiết bị gia dụng;
• Đồ nội thất;
• Phương tiện giao thông và các bộ phận có thể được xem xét theo quy định;
• Dụng cụ, thiết bị công nghiệp;
• Sản phẩm tiêu dùng;
• Đồ dùng cá nhân;
• Thiết bị y tế;
• Sản phẩm thời trang và phụ kiện;
• Các sản phẩm khác có hình dáng bên ngoài đáp ứng điều kiện pháp luật.

Đối với doanh nghiệp, việc xác định sản phẩm đăng ký không nên chỉ dựa trên tên thương mại. Cần xem xét chính xác sản phẩm, bộ phận sản phẩm, hình ảnh thể hiện và phạm vi mà chủ đơn muốn xác lập quyền.

3. Điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp

Kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định. Ba điều kiện quan trọng thường được xem xét là tính mới, tính sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp.

3.1. Tính mới

Kiểu dáng công nghiệp phải có sự khác biệt đáng kể với những kiểu dáng đã bị bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên trong trường hợp đơn được hưởng quyền ưu tiên.

Việc bộc lộ có thể xảy ra thông qua sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc các hình thức khác, ở Việt Nam hoặc nước ngoài. Vì vậy, việc đăng sản phẩm lên website, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, catalogue, tài liệu giới thiệu hoặc đưa sản phẩm ra thị trường trước khi nộp đơn đều cần được xem xét cẩn trọng.

3.2. Tính sáng tạo

Kiểu dáng công nghiệp được coi là có tính sáng tạo nếu căn cứ vào các kiểu dáng đã được bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên, kiểu dáng đó không thể được tạo ra một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình trong lĩnh vực tương ứng.

Do đó, một thiết kế chỉ thay đổi rất nhỏ so với kiểu dáng đã tồn tại có thể gặp khó khăn trong quá trình đánh giá. Việc so sánh cần được thực hiện trên tổng thể các đặc điểm tạo dáng và những yếu tố thể hiện trên sản phẩm.

3.3. Khả năng áp dụng công nghiệp

Kiểu dáng công nghiệp phải có khả năng được sử dụng làm mẫu để chế tạo hàng loạt sản phẩm có hình dáng bên ngoài tương ứng bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp.

4. Những đối tượng không được bảo hộ với danh nghĩa kiểu dáng công nghiệp

Trước khi đầu tư vào hồ sơ, doanh nghiệp nên xác định liệu đối tượng dự kiến đăng ký có thuộc nhóm loại trừ hay không.

• Hình dáng bên ngoài của sản phẩm do đặc tính kỹ thuật của sản phẩm bắt buộc phải có;
• Hình dáng bên ngoài của công trình xây dựng dân dụng hoặc công nghiệp;
• Hình dáng của sản phẩm không nhìn thấy được trong quá trình sử dụng sản phẩm.

Nếu thiết kế có cả yếu tố kỹ thuật và yếu tố tạo dáng, cần phân biệt rõ phần nào có thể được xem xét dưới danh nghĩa sáng chế và phần nào thuộc phạm vi kiểu dáng công nghiệp.

5. Tra cứu kiểu dáng công nghiệp trước khi nộp đơn

Tra cứu trước khi nộp đơn là bước nên được thực hiện đối với những kiểu dáng có giá trị thương mại hoặc được doanh nghiệp dự kiến đầu tư lâu dài.

Mục tiêu của tra cứu không chỉ là tìm một sản phẩm giống hệt mà còn phải xem xét những kiểu dáng đã được công khai có đặc điểm tạo dáng tương đồng đáng kể hay không.

Các nguồn thông tin có thể được sử dụng để tra cứu gồm Công báo Sở hữu công nghiệp, Đăng bạ quốc gia về kiểu dáng công nghiệp, cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ và các cơ sở dữ liệu quốc tế liên quan.

Trong quá trình tư vấn sở hữu trí tuệ tại MazLaw, kết quả tra cứu được xem xét cùng với hình ảnh, sản phẩm thực tế và thời điểm công bố để có cơ sở đánh giá phù hợp hơn.

Văn phòng làm việc MazLaw

6. Hồ sơ đăng ký kiểu dáng công nghiệp

Hồ sơ đăng ký kiểu dáng công nghiệp cần thể hiện rõ đối tượng cần bảo hộ và đáp ứng yêu cầu về hình thức, nội dung theo quy định hiện hành.

Về cơ bản, hồ sơ có thể bao gồm:

• Tờ khai đăng ký kiểu dáng công nghiệp;
• Bộ ảnh chụp hoặc bộ bản vẽ kiểu dáng công nghiệp;
• Bản mô tả kiểu dáng công nghiệp;
• Chứng từ phí, lệ phí theo quy định;
• Giấy ủy quyền nếu nộp đơn thông qua tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp;
• Tài liệu xác nhận quyền đăng ký nếu quyền đăng ký được thụ hưởng từ chủ thể khác;
• Tài liệu yêu cầu hưởng quyền ưu tiên nếu có;
• Các tài liệu khác tùy thuộc trường hợp cụ thể.

Trong đó, bộ ảnh hoặc bản vẽ và bản mô tả có vai trò đặc biệt quan trọng vì đây là những tài liệu thể hiện trực tiếp đối tượng được yêu cầu bảo hộ.

7. Hình ảnh và bản vẽ – phần cần đặc biệt chú ý

Đối với kiểu dáng công nghiệp, hình ảnh không đơn thuần là tài liệu minh họa cho sản phẩm. Cách thể hiện hình ảnh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc cơ quan thẩm định xác định đối tượng và phạm vi bảo hộ.

Bộ ảnh hoặc bản vẽ cần thể hiện đầy đủ các góc nhìn cần thiết của kiểu dáng. Hình ảnh phải thống nhất về sản phẩm, góc chụp, nền, tỷ lệ và cách thể hiện để tránh gây khó khăn khi đánh giá.

Bản mô tả cần làm rõ tên sản phẩm, lĩnh vực sử dụng, đặc điểm tạo dáng và những đặc điểm khác biệt cần được bảo hộ theo quy định.

8. Quy trình đăng ký kiểu dáng công nghiệp tại MazLaw

Quy trình thực tế có thể được điều chỉnh tùy theo sản phẩm và tình trạng hồ sơ. Về cơ bản, MazLaw có thể triển khai theo các bước sau:

Luật sư MazLaw tư vấn về sở hữu trí tuệ

9. Thời gian xử lý đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp

Theo thông tin thủ tục hiện hành được Cục Sở hữu trí tuệ công bố, đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp được xem xét qua các giai đoạn chính.

Đây là các thời hạn xử lý theo trình tự thủ tục, không nên hiểu là thời gian chắc chắn từ ngày nộp đơn đến ngày nhận văn bằng. Thời gian thực tế có thể kéo dài tùy thuộc vào tình trạng hồ sơ, việc sửa đổi, bổ sung, yêu cầu của cơ quan thẩm định và các thủ tục phát sinh.

10. Chi phí và lệ phí đăng ký kiểu dáng công nghiệp

Chi phí thực hiện gồm các khoản phí, lệ phí nhà nước và trong trường hợp sử dụng dịch vụ đại diện còn có chi phí dịch vụ tương ứng với phạm vi công việc.

Một số khoản phí, lệ phí thường được xem xét trong hồ sơ đăng ký kiểu dáng công nghiệp gồm lệ phí nộp đơn, phí phân loại, phí thẩm định đơn, phí công bố, phí tra cứu thông tin phục vụ thẩm định và các khoản phí khác tùy từng trường hợp.

Các mức phí, lệ phí nhà nước có thể thay đổi theo từng thời kỳ. Khi thực hiện hồ sơ cụ thể, cần xác định biểu phí áp dụng tại thời điểm nộp đơn. Chi phí dịch vụ của MazLaw được xác định theo đối tượng, số lượng phương án, mức độ phức tạp của hồ sơ và phạm vi công việc mà khách hàng yêu cầu.

11. Những vấn đề cần lưu ý khi đăng ký kiểu dáng công nghiệp

11.1. Nộp đơn trước khi công bố sản phẩm

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất. Việc công khai thiết kế trước khi nộp đơn có thể ảnh hưởng đến tính mới. Doanh nghiệp nên kiểm tra kế hoạch marketing, ra mắt sản phẩm, triển lãm và công bố thông tin trước khi quyết định thời điểm đăng ký.

11.2. Không nên chỉ đăng ký một hình ảnh đại diện

Kiểu dáng công nghiệp thường cần được thể hiện qua nhiều góc nhìn để làm rõ đối tượng. Việc lựa chọn hình ảnh cần dựa trên cấu trúc và đặc điểm tạo dáng của sản phẩm.

11.3. Phân biệt kiểu dáng với sáng chế

Chức năng kỹ thuật và hình thức bên ngoài là hai vấn đề khác nhau. Một sản phẩm có thể cần đồng thời chiến lược bảo hộ sáng chế và kiểu dáng công nghiệp.

11.4. Kiểm tra chủ thể có quyền đăng ký

Đối với sản phẩm do nhân viên, nhà thiết kế, đối tác hoặc đơn vị thuê ngoài thực hiện, doanh nghiệp cần xác định rõ quyền đăng ký. Hợp đồng lao động, hợp đồng thiết kế, hợp đồng chuyển giao hoặc thỏa thuận giữa các bên có thể là những tài liệu quan trọng để xác định quyền.

11.5. Không sửa đổi làm mở rộng phạm vi bảo hộ

Trong quá trình xử lý đơn, việc sửa đổi nội dung đơn phải tuân thủ giới hạn pháp luật. Đối với kiểu dáng công nghiệp, nội dung sửa đổi cần được kiểm soát để không làm thay đổi hoặc mở rộng phạm vi bảo hộ vượt quá nội dung đã được bộc lộ trong đơn ban đầu.

11.6. Theo dõi đơn sau khi nộp

Nộp đơn chỉ là bước bắt đầu. Người nộp đơn cần theo dõi tình trạng hồ sơ, các thời hạn thủ tục và thông báo từ cơ quan có thẩm quyền để bảo đảm quyền lợi của mình.

12. MazLaw hỗ trợ đăng ký kiểu dáng công nghiệp như thế nào?

MazLaw cung cấp dịch vụ liên quan đến xác lập và bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, trong đó có đăng ký kiểu dáng công nghiệp. Công việc có thể được thực hiện từ giai đoạn đánh giá ban đầu cho đến khi hoàn tất thủ tục cấp văn bằng.

Phạm vi công việc có thể bao gồm:

• Tư vấn điều kiện bảo hộ kiểu dáng công nghiệp;
• Đánh giá sơ bộ đối tượng dự kiến đăng ký;
• Tra cứu thông tin kiểu dáng công nghiệp;
• Phân tích kết quả tra cứu;
• Tư vấn thời điểm nộp đơn;
• Rà soát chủ thể có quyền đăng ký;
• Tư vấn bộ ảnh, bản vẽ và bản mô tả;
• Chuẩn bị hồ sơ đăng ký;
• Đại diện thực hiện thủ tục tại Cục Sở hữu trí tuệ theo phạm vi ủy quyền;
• Theo dõi tình trạng đơn;
• Xử lý các thông báo và yêu cầu trong quá trình thẩm định;
• Hỗ trợ thủ tục liên quan đến cấp văn bằng;
• Tư vấn quản lý và khai thác quyền sau khi được bảo hộ.

Việc xử lý hồ sơ được thực hiện trên cơ sở đặc điểm cụ thể của từng sản phẩm. Đối với sản phẩm có nhiều phương án thiết kế hoặc nhiều phiên bản khác nhau, cần xác định chiến lược đăng ký phù hợp ngay từ đầu để tránh phát sinh chi phí và hạn chế không cần thiết.

Quý khách có thể tìm hiểu thêm về MazLaw và hoạt động đại diện sở hữu công nghiệp trước khi lựa chọn phương án đăng ký.

13. Đăng ký kiểu dáng công nghiệp nên được thực hiện từ giai đoạn thiết kế sản phẩm

Đối với doanh nghiệp, kiểu dáng công nghiệp không nên được xem đơn thuần là một thủ tục được thực hiện sau khi sản phẩm đã hoàn thiện. Thời điểm đăng ký có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo hộ, đặc biệt khi sản phẩm chuẩn bị được đưa ra thị trường.

Ngay từ giai đoạn thiết kế, doanh nghiệp nên xác định những yếu tố nào tạo nên giá trị khác biệt về hình thức, ai là người tạo ra thiết kế, ai có quyền đăng ký và thiết kế đã được công bố ở đâu hay chưa.

Đối với sản phẩm có giá trị thương mại lớn, doanh nghiệp cũng nên xem xét đồng thời các quyền sở hữu trí tuệ khác. Một sản phẩm có thể có tên thương mại hoặc nhãn hiệu riêng, hình dáng được bảo hộ bằng kiểu dáng công nghiệp, giải pháp kỹ thuật được bảo hộ bằng sáng chế và tài liệu thiết kế có thể phát sinh quyền tác giả trong những trường hợp phù hợp.

14. Bảo hộ kiểu dáng công nghiệp sau khi được cấp văn bằng

Việc được cấp văn bằng không phải là điểm kết thúc của hoạt động quản trị kiểu dáng công nghiệp. Chủ sở hữu cần lưu giữ hồ sơ, theo dõi hiệu lực văn bằng và chủ động kiểm tra thị trường khi sản phẩm được thương mại hóa.

Nếu phát hiện sản phẩm khác có hình dáng tương đồng với đối tượng được bảo hộ, cần đánh giá cụ thể phạm vi quyền, tình trạng văn bằng, mức độ tương đồng và các yếu tố pháp lý liên quan trước khi lựa chọn biện pháp xử lý.

Đối với doanh nghiệp có nhiều sản phẩm, việc lập danh mục tài sản sở hữu trí tuệ sẽ giúp kiểm soát tốt hơn thời hạn, chủ sở hữu, sản phẩm tương ứng và kế hoạch khai thác từng quyền.

15. Câu hỏi thường gặp về đăng ký kiểu dáng công nghiệp tại MazLaw